UAE - trung tâm thương mại và tái xuất hàng đầu khu vực

Trong bối cảnh xung đột địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục tác động đến chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng ưu đãi từ Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA), đồng thời phải chủ động xây dựng phương án logistics, quản trị rủi ro và mở rộng hiện diện thương mại để chinh phục thị trường giàu tiềm năng này.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Thanh Minh.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo “Cơ hội và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các ngành hàng chủ lực sang thị trường Trung Đông và Nam Á trong bối cảnh các FTA mới”, vừa diễn ra chiều ngày 12/6 tại TP. Hồ Chí Minh, ông Trương Xuân Trung, phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE, cho biết UAE đang nổi lên như một trong những trung tâm thương mại, logistics và tái xuất hàng hóa quan trọng nhất thế giới.

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, năm 2025 tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - UAE đạt khoảng 6,55 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt hơn 5,9 tỷ USD, nhập khẩu khoảng 600 triệu USD, giúp Việt Nam xuất siêu gần 6 tỷ USD. Đây là một trong những thị trường mang lại mức thặng dư thương mại lớn nhất cho Việt Nam hiện nay.

Ông Xuân Trung cho biết, UAE hiện xem thương mại là một trong những trụ cột chiến lược để đa dạng hóa nền kinh tế bên cạnh dầu khí. Quốc gia này đang đẩy mạnh đàm phán và ký kết hàng loạt Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) với các nước trên thế giới nhằm mở rộng mạng lưới thương mại toàn cầu.

"UAE không chỉ là một thị trường tiêu dùng mà còn là cửa ngõ để hàng hóa tiếp cận toàn bộ khu vực Trung Đông, châu Phi, châu Âu và Nam Á", ông Trương Xuân Trung nhấn mạnh.

Ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE  đưa doanh nghiệp UAE tham gia triển lãm tại Việt Nam, kiến tạo cơ hội hợp tác giao thương. Ảnh: Hoàng Giang.

Một trong những lợi thế nổi bật của UAE là khả năng nhập khẩu và tái xuất hàng hóa quy mô lớn. Do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 0,9% GDP nên quốc gia này phải nhập khẩu tới 90% nhu cầu lương thực, thực phẩm và nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Đáng chú ý, khoảng 40 - 50% lượng hàng hóa nhập khẩu vào UAE được tái xuất sang các thị trường khác. Với vị trí địa lý chiến lược, từ Dubai có thể kết nối tới hầu hết các trung tâm kinh tế lớn trong phạm vi 6 - 8 giờ bay, đồng thời sở hữu hệ thống cảng biển và hạ tầng logistics hiện đại bậc nhất khu vực. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu phi dầu khí của UAE năm 2025 đạt khoảng 1.300 tỷ USD, cao hơn tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong cùng kỳ. Trong đó, kim ngạch tái xuất đạt khoảng 276 tỷ USD, tăng mạnh so với năm trước.

Một điểm thuận lợi khác được ông Xuân Trung nhấn mạnh là cơ chế hải quan chung của Tổ chức Hợp tác Vùng Vịnh (GCC). Theo đó, khi hàng hóa được nhập khẩu vào một quốc gia GCC và hoàn thành nghĩa vụ thuế, hàng có thể lưu chuyển sang các nước thành viên khác mà không phải nộp thuế lần thứ hai. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận đồng thời nhiều thị trường trong khu vực như Saudi Arabia, Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman thông qua UAE.

Bên cạnh đó, UAE hiện sở hữu mạng lưới các khu thương mại tự do phát triển hàng đầu thế giới. Quốc gia này có hàng chục khu thương mại, khu kinh tế và khu tài chính tự do, nơi doanh nghiệp được hưởng nhiều ưu đãi về thuế, hải quan và thủ tục đầu tư. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam cân nhắc xây dựng kho hàng, trung tâm phân phối hoặc văn phòng đại diện tại UAE nhằm phục vụ hoạt động tái xuất sang các thị trường lân cận..

Chủ động ứng phó, nâng cao năng lực quản trị rủi ro thương mại

Bên cạnh những cơ hội lớn, ông Xuân Trung cũng cảnh báo các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến những tác động từ tình hình địa chính trị tại Trung Đông. Theo ông, xung đột kéo dài trong khu vực đã ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động vận tải biển quốc tế. Nhiều hãng tàu phải điều chỉnh tuyến hành trình, tránh các khu vực có nguy cơ cao, khiến thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí logistics gia tăng.

"Chi phí bảo hiểm chiến tranh, phụ phí nhiên liệu và nhiều khoản phí phát sinh khác đã tăng đáng kể. Điều này làm tăng giá thành hàng hóa và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu", ông Xuân Trung cho biết.

Trong bối cảnh đó, Thương vụ Việt Nam tại UAE khuyến nghị doanh nghiệp không nên phụ thuộc vào một tuyến vận tải duy nhất mà cần xây dựng nhiều kịch bản vận chuyển thay thế. Theo ông Xuân Trung, phương án truyền thống đưa hàng qua eo biển Hormuz hiện tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thay vào đó, doanh nghiệp có thể lựa chọn cảng Fujairah của UAE hoặc các cảng tại Oman để trung chuyển hàng hóa.

Đây là những cảng nằm ngoài khu vực nhạy cảm, giúp hạn chế nguy cơ gián đoạn vận chuyển trong trường hợp tình hình an ninh tiếp tục diễn biến phức tạp. Ngoài đường biển, đối với những mặt hàng có giá trị cao hoặc yêu cầu giao hàng nhanh như thủy sản tươi sống, rau quả cao cấp, doanh nghiệp có thể cân nhắc phương án vận tải hàng không đến Dubai hoặc Abu Dhabi.

Thời gian qua, một số tập đoàn bán lẻ lớn tại UAE đã chủ động thuê các chuyến bay chuyên dụng để nhập khẩu hàng hóa từ Việt Nam nhằm bảo đảm nguồn cung. Một trong những vấn đề được Thương vụ Việt Nam tại UAE đặc biệt lưu ý là nguy cơ lừa đảo thương mại đang có xu hướng gia tăng.

Cùng với sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), các hình thức gian lận trong giao dịch quốc tế ngày càng tinh vi hơn. Theo đó, các doanh nghiệp nên ưu tiên các phương thức thanh toán an toàn như thư tín dụng không hủy ngang (Irrevocable L/C), đồng thời kiểm tra kỹ thông tin đối tác trước khi ký hợp đồng.

Trong bối cảnh chiến sự và bất ổn địa chính trị còn kéo dài, hợp đồng thương mại cũng cần bổ sung các điều khoản liên quan đến bất khả kháng, chiến tranh, gián đoạn vận tải và bảo hiểm hàng hóa nhằm hạn chế rủi ro phát sinh. Thương vụ Việt Nam tại UAE thời gian qua đã tiếp nhận và hỗ trợ xử lý nhiều vụ việc tranh chấp thương mại có giá trị lớn. Vì vậy, việc thẩm định đối tác và kiểm soát quy trình thanh toán cần được xem là ưu tiên hàng đầu.

Các sản phẩm nông sản chế biến, gia vị, và đồ uống đóng lon của doanh nghiệp Việt Nam đạt chứng nhận Halal được trưng bày tại triển lãm. Ảnh: Thanh Minh.

Bên cạnh yếu tố logistics và thương mại, doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển bền vững tại Trung Đông cần chú trọng đầu tư vào chứng nhận Halal và xây dựng thương hiệu. Đối với nhóm thực phẩm, đồ uống và nông sản chế biến, chứng nhận Halal gần như là điều kiện bắt buộc để thâm nhập sâu vào thị trường Hồi giáo. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý tiêu chuẩn Halal của UAE có những yêu cầu riêng và không hoàn toàn tương đồng với các tiêu chuẩn tại Malaysia hay Indonesia.

Bên cạnh đó, việc tận dụng ưu đãi từ Hiệp định CEPA cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ và hoàn thiện hồ sơ chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Không chỉ dừng ở xuất khẩu nguyên liệu thô, ông Trung khuyến nghị doanh nghiệp cần đầu tư chế biến sâu, cải tiến bao bì và xây dựng thương hiệu riêng để gia tăng giá trị sản phẩm.

"Nếu muốn nâng cao giá trị gia tăng, doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng thương hiệu riêng, từng bước khẳng định vị thế hàng Việt tại UAE và toàn bộ khu vực Trung Đông", ông Xuân Trung nhấn mạnh.

Ngoài ra, doanh nghiệp có điều kiện nên xem xét mở văn phòng đại diện, kho hàng hoặc hợp tác với các nhà bán lẻ lớn tại UAE để phát triển mạng lưới phân phối trực tiếp.

Theo đánh giá của Thương vụ Việt Nam tại UAE, với hiệu lực của Hiệp định CEPA, nhu cầu nhập khẩu ngày càng tăng và vai trò trung tâm logistics toàn cầu của Dubai, UAE đang trở thành một trong những cửa ngõ chiến lược nhất để hàng hóa Việt Nam mở rộng hiện diện tại Trung Đông, châu Phi và nhiều thị trường quốc tế khác. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái định hình, việc chủ động thích ứng, quản trị rủi ro và đầu tư bài bản sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt Nam tận dụng hiệu quả cơ hội từ thị trường giàu tiềm năng này.

Minh Anh - Thanh Minh